Restrukturyzacja firm transportowych: jak wybrać odpowiednie postępowanie?

Jak wybrać najlepszą opcję restrukturyzacji dla firm transportowych? Jak się przygotować do restrukturyzacji, jakie warunki trzeba spełnić i jak zyskać zaufanie wierzycieli?

Restrukturyzację, zarówno w branży transportowej, jak i wszystkich innych, należy traktować jako narzędzie do osiągnięcia określonych celów. Postępowanie to ma umożliwić dłużnikowi przezwyciężenie trudnej sytuacji finansowej, w tym rozwiązać problemy związane z płynnością gotówkową, długami i uporządkować zarządzanie finansami.

Cztery postępowania restrukturyzacyjne

Istnieją cztery różne typy postępowań restrukturyzacyjnych. To postępowanie o zatwierdzenie układu, przyspieszone postępowanie układowe, postępowanie układowe oraz postępowanie sanacyjne. Wybór odpowiedniego postępowania restrukturyzacyjnego zależy od potrzeb naprawczych i kondycji finansowej przedsiębiorstwa.

Cechą wspólną postępowań restrukturyzacyjnych jest zawarcie układu i zatwierdzenie go przez sąd. Na mocy układu następuje restrukturyzacja zadłużenia, co stanowi szansę na nowy start dla dłużnika. Decyzja o przeprowadzeniu restrukturyzacji w określonej formie w większości przypadków należy właśnie do dłużnika. Po jego stronie leży zarówno identyfikacja problemów prowadzonej działalności gospodarczej, jej potrzeb, jak również przedstawienie potencjalnych rozwiązań trudnej sytuacji finansowej i wdrożenie środków zaradczych. Postępowania restrukturyzacyjne mają wiele cech wspólnych. Różnią się jednak niektórymi elementami, na przykład nadzorem nad postępowaniem, maksymalnym czasem trwania czy możliwością wdrażania bardziej doniosłych środków prawnych.

Postępowanie o zatwierdzenie układu

Zastosowanie: Jest to najczęściej wybierana forma restrukturyzacji przez małe i średnie firmy z sektora transportu, spedycji i logistyki (TSL). Umożliwia zawarcie układu z wierzycielami poza sądem. Następnie sąd je zatwierdza. To dobre rozwiązanie dla przedsiębiorców, wobec których są podejmowane działania egzekucyjne, a ich problemy finansowe można rozwiązać poprzez rozłożenie zadłużenia na raty i jego częściowe umorzenie.

Przed zainicjowaniem postępowania o zatwierdzenie układu (PZU) należy przeanalizować zdolność restrukturyzacyjną. Chodzi o uprawnienia dłużnika do prowadzenia postępowania w celu zawarcia układu z wierzycielami. Ponadto, dłużnik musi znajdować się w stanie zagrożenia niewypłacalnością lub w stanie niewypłacalności. Próg zobowiązań spornych nie może wynieść więcej niż 15%. Warto zaznaczyć, że w zależności od tego jaki odsetek zobowiązań ma charakter sporny, ustawa kieruje zainteresowany podmiot do innej procedury restrukturyzacyjnej. Niektóre branże zostały wprost wyłączone z możliwości skorzystania z PZU. Ustawa co do zasady zamyka drogę do zainicjowania PZU deweloperom oraz emitentom obligacji.

Zalety:

1. szybkość – terminy podjęcia poszczególnych czynności są określone przepisami prawa restrukturyzacyjnego. Wniosek o zatwierdzenie układu należy złożyć do sądu w terminie 3 miesięcy od dnia wyznaczenia dnia układowego (formalnego rozpoczęcia postępowania),
2. wstrzymanie wierzycieli w prowadzeniu czynności egzekucyjnych,
3. ochrona kluczowych umów przed wypowiedzeniem,
4. względnie niskie koszty,
5. brak potrzeby spełnienia przez dłużnika jakichkolwiek wymogów wstępnych.

Zagrożenia:

1. wysokie wymagania formalne w zakresie prowadzenia procedury głosowania nad układem (ze względu na brak udziału sądu na tym etapie postępowania). Nawet najmniejsze uchybienia, przykładowo nieprawidłowo wypełnione karty do głosowania, mogą skutkować uznaniem głosów na nieważne. To z kolei może skończyć się odmową zatwierdzenia układu przez sąd,
2. z punktu widzenia wierzyciela minusem jest fakt, że wszelkie działania podejmowane są wyłącznie przez dłużnika i wybranego przez niego nadzorcę układu. To może ograniczać wierzycielom do informacji o faktycznej sytuacji dłużnika.

Przyspieszone postępowanie układowe

Zastosowanie: Przyspieszone postępowanie układowe umożliwia dłużnikowi zawarcie układu z wierzycielami w uproszczonym trybie. Jest to możliwe po sporządzeniu i zatwierdzeniu spisu wierzytelności. Odbywa się pod nadzorem sądu. Sąd rozpoznaje wniosek o otwarcie przyspieszonego postępowania układowego w ciągu tygodnia od dnia jego złożenia. W założeniu powinno być przeprowadzone w ciągu kilku miesięcy. Może zostać przeprowadzone wobec dłużnika niewypłacalnego lub zagrożonego niewypłacalnością jeśli suma wierzytelności spornych uprawniających do głosowania nad układem nie przekracza 15%.

Zalety:

1. ochrona przed egzekucją – z dniem otwarcia postępowania następuje zawieszenie postępowań egzekucyjnych dotyczących wierzytelności objętych układem,
2. szybkość postępowania – przyspieszone postępowanie układowe trwa zazwyczaj od 2 do 3 miesięcy,
3. możliwość uchylenia zajęć rachunków bankowych przez Sędziego-komisarza,
4. ochrona dłużnika przed rozwiązaniem kluczowych umów,
5. pozostawienie dłużnikowi swobody co do kierowania jego przedsiębiorstwem w zakresie nieprzekraczającym zwykłego zarządu.

Zagrożenia:

1. z punktu widzenia wierzyciela problemem jest wykluczenie możliwości składania sprzeciwów co do umieszczenia albo pominięcia jego wierzytelności na spisie wierzytelności,
2. presja kontrahentów i pracowników, wynikająca z krótkiego czasu trwania postępowania,
3. możliwość uchylenia zarządu własnego przez sąd w przypadkach wskazanych w przepisach prawa restrukturyzacyjnego.

Postępowanie układowe

Zastosowanie: Postępowanie układowe jest dedykowane przedsiębiorcom, którzy pozostają ze swoimi kontrahentami w sporach. To opcja dla dłużników, którzy nie uznają obowiązku zapłaty niektórych zobowiązań pieniężnych. Postepowanie układowe może być prowadzone, jeżeli suma wierzytelności spornych uprawniających do głosowania nad układem przekracza 15% sumy wierzytelności uprawniających do głosowania nad układem. Jeżeli warunek ten jest spełniony, a dodatkowo nie zaistniała potrzeba wdrożenia „głębszych” działań naprawczych, postępowanie układowe będzie dobrym wyborem dla firmy transportowej, jak również innych dłużników.

Zalety:

1. zawieszenie postępowań egzekucyjnych dotyczących wierzytelności objętej z mocy prawa układem,
2. uchylenie przez sędziego-komisarza zajęć dokonanych przed dniem otwarcia postępowania w postępowaniu egzekucyjnym lub zabezpieczającym dotyczącym wierzytelności objętej z mocy prawa układem, jeżeli jest to konieczne dla dalszego prowadzenia przedsiębiorstwa.

Zagrożenia:

1. konieczność uprawdopodobnienia przez dłużnika, już we wniosku restrukturyzacyjnym, zdolności do regulowania kosztów postępowania układowego oraz zobowiązań powstałych po jego otwarciu. Brak takiej zdolności może skutkować odmową otwarcia postępowania,
2. ze względu na możliwość składania przez wierzycieli sprzeciwów do spisów wierzytelności oraz konieczności ich rozpoznania, postępowanie to zazwyczaj trwa dłużej niż 12 miesięcy.

Postępowanie sanacyjne

Zastosowanie: Postepowanie sanacyjne wdrażane jest w przedsiębiorstwach transportowych oraz innych wymagających dogłębnej naprawy. Sanacja wykracza poza ramy pozostałych postępowań restrukturyzacyjnych, znacznie ingerując w strukturę przedsiębiorstwa. Niekiedy, ze względu na instrumenty wykorzystywane w sanacji, bardziej przypomina ona postępowanie upadłościowe. Stanowi rozwiązanie dla przedsiębiorców, dla których samo rozłożenie płatności zadłużenia w czasie nie jest wystarczające.

Zalety:

1. wdrożenie dogłębnych działań sanacyjnych, które prowadzą do poprawy kondycji przedsiębiorstwa,
2. najpełniejsza ochrona przed egzekucją – także wierzytelności zabezpieczonych rzeczowo oraz pozaukładowych,
3. możliwość odstąpienia przez zarządcę od niekorzystnych umów bez względu na to, w jaki sposób dopuszczalność ich rozwiązania kształtują postanowienia umowne,
4. redukcja zatrudnienia, jak w przypadku postępowania upadłościowego,
5. możliwość zbycia zbędnego majątku,

Zagrożenia:

1. długi czas trwania – minimum 12 miesięcy,
2. szeroka kontrola sądu i zarządcy,
3. wysokie koszty.

Przygotowanie do restrukturyzacji

Każde postępowanie restrukturyzacyjne wymaga weryfikacji pod względem korzyści i zagrożeń. Dłużnik przede wszystkim powinien przeanalizować swoją sytuację finansową. Następnie, najlepiej z pomocą doradcy restrukturyzacyjnego, należy dobrać odpowiedni rodzaj postępowania.

W zależności od potrzeb przedsiębiorstwa, kluczowe jest wdrożenie określonych działań naprawczych. Niekiedy będzie to na przykład redukcja zatrudnienia, wypowiedzenie niekorzystnych umów, zawężenie zakresu działalności czy redukcja innych kosztów prowadzenia firmy. W innych przypadkach, wystarczające będzie zyskanie większej ilości czasu, aby uporządkować sprawy majątkowe.

Szczególnie istotne jest prawidłowe i rzetelne sporządzenie kluczowych dokumentów w postępowaniu. W zależności od typu postępowania restrukturyzacyjnego, zakres dokumentów może nieco się różnić. Wśród najważniejszych warto wskazać wstępny plan restrukturyzacyjny oraz spis wierzytelności. Dłużnik musi mieć „plan” na uzdrowienie swojej działalności. Jeżeli nie ma perspektyw na przywrócenie płynności finansowej, a układ pomimo przyjęcia przez wierzycieli nie będzie realizowany, brak jest uzasadnienia dla prowadzenia restrukturyzacji. Niektórzy dłużnicy wybierają postępowanie restrukturyzacyjne tylko po to, aby przez pewien czas uchronić się przed egzekucją. Przeczy to celom, jakim służyć ma restrukturyzacja. Przez czas ochrony narastają bowiem zobowiązania bieżące. Do tego powstają dodatkowe koszty samego postępowania restrukturyzacyjnego. Co więcej, wszczynanie postępowania celem uzyskania tymczasowej ochrony, skutkuje utratą zaufania wierzycieli oraz przyszłych kontrahentów. Informacja o tym, że wobec danego podmiotu toczy lub toczyło się postępowanie restrukturyzacyjne jest jawna, więc osłabia to wiarygodność dłużnika wobec kontrahentów oraz pracowników.

Rzetelność restrukturyzacji podstawą zaufania

Szczera i regularna komunikacja z wierzycielami jest bardzo ważna przed wszczęciem postępowania, a tym bardziej po jego otwarciu. To od wierzycieli zależy, czy układ zostanie przyjęty. Zatem powinni mieć oni dostęp do informacji o toczącym się postępowaniu. Niezależnie od tego, w jakim trybie dochodzi do oddania głosu przez wierzycieli, mają oni prawo do uzyskania od nadzorcy/ zarządcy informacji o sytuacji majątkowej dłużnika i możliwości wykonania układu w zakresie, który jest niezbędny do podjęcia racjonalnej ekonomicznie decyzji o głosowaniu za układem albo przeciwko niemu. Innymi słowy, na żądanie wierzyciela należy udzielać informacji, na podstawie których będzie on w stanie ocenić, czy oddanie głosu za przyjęciem układu opłaca mu się. Wierzyciel powinien mieć wgląd w kluczowe dokumenty, takie jak plan restrukturyzacyjny czy test prywatnego wierzyciela.

Dłużnik może odzyskać zaufanie wierzycieli tylko rzetelną restrukturyzacją. Ucieczka przed zobowiązaniami nie wpływa dobrze na pozycję rynkową, szczególnie w czasach, gdy branża transportowa jest wysoce konkurencyjna.

Sanacja dużej firmy transportowej

Branża TSL w obliczu trudnej sytuacji gospodarczej i rosnącej konkurencji coraz częściej staje w obliczu restrukturyzacji.

Nasza kancelaria pełniła między innymi funkcję zarządcy w postępowaniu sanacyjnym dużej firmy, zajmującej się świadczeniem usług transportowych. Spółka posiadała 183 wierzycieli, w tym również zabezpieczonych rzeczowo na majątku. Wysokie koszty działalności w zakresie transportu międzynarodowego, spotęgowane przez niekorzystne dla spółki zmiany legislacyjne (w zakresie czasu pracy kierowców) odbiły się negatywnie na jej kondycji finansowej. Spółka w toku postępowania sanacyjnego ograniczyła zakres prowadzonej działalności gospodarczej, rezygnując z nierentownych obszarów. W toku postępowania sanacyjnego nastąpiła również sprzedaż części należących do niej nieruchomości. Propozycje układowe przewidywały podział wierzycieli na pięć kategorii interesu, wyodrębnionych ze względu na wysokość wierzytelności.

Pozytywna opinia zarządcy na temat wykonania układu oraz zaangażowanie i determinacja samego dłużnika sprawiły, że wierzyciele obdarzyli spółkę dużym zaufaniem, przyjmując układ zdecydowaną większością głosów. Sędzia-komisarz stwierdził przyjęcie przez wierzycieli układu na zgromadzeniu wierzycieli, a następnie sąd postanowieniem zatwierdził układ, który spółka w całości wykonała.

Przykłady udanych restrukturyzacji

W portalu publicznym Krajowego Rejestru Zadłużonych (KRZ) widnieją ogólne informacje o postępowaniach, dostępne dla wszystkich. Dane z KRZ pokazują, jak wiele firm transportowych miało już do czynienia z restrukturyzacją oraz jaka część z nich zakończyła się zatwierdzeniem układu przez sąd. Wśród firm transportowych, wobec których toczyło się postępowanie restrukturyzacyjne i układ został zatwierdzony, wskazać można:

1. CMR TRANSPORT & LOGISTIK SPÓŁKA Z OGRANICZONĄ ODPOWIEDZIALNOŚCIĄ – PZU zakończyło się wydaniem przez Sąd Rejonowy w Legnicy postanowienia o zatwierdzeniu układu,
2. TRANS-PRESS SPÓŁKA Z OGRANICZONĄ ODPOWIEDZIALNOŚCIĄ – PZU zakończyło się wydaniem przez Sąd Rejonowy w Koszalinie postanowienia o zatwierdzeniu układu,
3. TRANSLAND SPEDYCJA SPÓŁKA Z OGRANICZONĄ ODPOWIEDZIALNOŚCIĄ SPÓŁKA KOMANDYTOWA – PZU zakończyło się wydaniem przez Sąd Rejonowy dla m.st. Warszawy w Warszawie postanowienia o zatwierdzeniu układu.

Należy pamiętać, że procedura restrukturyzacyjna może zostać wdrożona zarówno wobec przedsiębiorcy niewypłacalnego, jak i tego, który dopiero jest zagrożony niewypłacalnością. Jeśli tylko prognozujemy, że nasze przedsiębiorstwo będzie miało – po zawarciu układu, czyli co najmniej „zamrożeniu” spłaty długów – zdolność generowania gotówki na poziomie pozwalającym obsługiwać zobowiązania, należy bezwzględnie złożyć wniosek restrukturyzacyjny.

Jeśli zaś widoków na naprawę przedsiębiorstwa brak, należy – jak tylko popadniemy w stan niewypłacalności – złożyć do sądu wniosek o ogłoszenie upadłości.

Podjęcie decyzji o restrukturyzacji we wczesnym stadium problemów finansowych znacząco zwiększa szanse na zawarcie układu, jak również kontynuowanie działalności na rynku.