Nowelizacja Prawa restrukturyzacyjnego wprowadziła istotne zmiany w PZU. Dłużnicy zyskają więcej czasu, a wierzyciele lepszą ochronę.
Nowelizacja Prawa restrukturyzacyjnego, obowiązująca od 23 sierpnia 2025 r., wydłużyła maksymalny czas postępowania o zatwierdzenie układu z trzech do czterech miesięcy. Dłużnicy zyskali dodatkowy miesiąc na przygotowanie propozycji układowych i zebranie głosów wierzycieli nad ich przyjęciem. Natomiast wierzyciele będą mieć większą kontrolę, dzięki temu, że już 30 dni przed głosowaniem otrzymują plan restrukturyzacyjny, test zaspokojenia oraz spis wierzytelności. Dodatkowo zmiany w przepisach doprecyzowały zasady ustalania dnia układowego, a także wydłużyły ważność oddanego przez wierzyciela głosu. Nowelizacja przepisów wpłynęła także na rozszerzenie obowiązków nadzorcy układu w toku prowadzonego postępowania.
Dłuższy czas trwania PZU
Do czasu nowelizacji art. 211 Prawa restrukturyzacyjnego (dalej: p.r.) przewidywał, że dzień układowy może przypadać maksymalnie na trzy miesiące przed dniem złożenia wniosku o zatwierdzenie układu. W praktyce oznaczało to, że całe postępowanie – od wyznaczenia dnia układowego do skierowania wniosku do sądu – nie mogło trwać dłużej niż trzy miesiące.
Rozwiązanie to miało wymusić sprawność procedury, jednak w praktyce generowało poważne trudności. Przede wszystkim pozostawało w sprzeczności z art. 226g p.r., który gwarantował czteromiesięczną ochronę przeciwegzekucyjną w przypadku dokonania obwieszczenia o dniu układowym. Istniał więc dualizm regulacyjny: z jednej strony dłużnik miał cztery miesiące ochrony, z drugiej – samą restrukturyzację w ramach PZU musiał przeprowadzić w trzy miesiące.
Nowelizacja usuwa ten rozdźwięk. Zgodnie z nową treścią art. 211 ust. 2 p.r., dzień układowy może przypadać nie wcześniej niż cztery miesiące przed złożeniem wniosku o zatwierdzenie układu i nie później niż dzień przed jego złożeniem. W praktyce oznacza to, że całe postępowanie może trwać do czterech miesięcy. To dokładnie tyle, ile trwa okres ochrony przeciwegzekucyjnej.
Nie jest to zmiana przypadkowa. Jest ona zgodna z dyrektywą 2019/1023, która dopuszcza maksymalny okres wstrzymania czynności egzekucyjnych wynoszący właśnie cztery miesiące.
Z punktu widzenia wierzycieli wydłużenie czasu trwania PZU o miesiąc można oceniać dwojako. Z jednej strony dało to dłużnikowi większe szanse na skuteczne przeprowadzenie restrukturyzacji i choćby częściowe zaspokojenie roszczeń wierzycieli. Jednak z drugiej strony oznacza to, że wierzyciele muszą czekać dłużej, bez możliwości egzekucji, co zwiększa ryzyko kredytowe instytucji finansowych.
Oznacza to dla nich bowiem również konieczność dłuższego utrzymywania ryzyk kredytowych w bilansach, bez możliwości podejmowania działań windykacyjnych. Wydłużenie czasu trwania postępowania może być więc szczególnie dotkliwe, kiedy PZU jest wykorzystywane wyłączne jako pozorny instrument restrukturyzacji.
Warto przy tym podkreślić, że wydłużenie czasu trwania PZU o jeden miesiąc nie jest radykalną zmianą. Jeśli dłużnik nie był w stanie w dotychczasowych trzech miesiącach rzetelnie przygotować planu restrukturyzacyjnego, prognoz finansowych i propozycji układowych, ani zgromadzić wymaganej dokumentacji oraz przeprowadzić negocjacji i głosowania, to trudno zakładać, że samo wydłużenie terminu o dodatkowe cztery tygodnie zasadniczo odmieni ten stan rzeczy. Zmiana ta jest natomiast korzystna w postępowaniach, w których dłużnik rzeczywiście dąży do przeprowadzenia restrukturyzacji. Potrzebuje wtedy nieco większego marginesu czasowego, aby przygotować rzetelne oraz realne propozycje układowe. Ma też więcej czasu na przygotowanie z należytą starannością dokumentacji potwierdzającej zdolność do wykonania układu. Natomiast w przypadkach, gdy PZU jest wykorzystywane jako środek tymczasowej ochrony przed wierzycielami, wydłużenie terminu pozostaje bez znaczenia z punktu widzenia realizacji celów restrukturyzacyjnych.
Ustalenie dnia układowego i ważność głosu wierzyciela
Nowe brzmienie art. 211 p.r. precyzuje także zasady ustalania dnia układowego. Obecnie nie może przypadać on później niż w dniu dokonania obwieszczenia w Krajowym Rejestrze Zadłużonych. Rozwiązanie to zamyka drogę do nadużyć, jakie pojawiały się w poprzednim stanie prawnym. W praktyce zdarzało się bowiem, że dłużnicy wskazywali dzień układowy w przyszłości, sztucznie wydłużając okres trwania postępowania. Wierzyciele nie mieli wówczas pewności, od jakiego momentu ocenia się ich prawa, ani które wierzytelności wchodzą do układu.
Zmiana przepisów oznacza większą transparentność. Wierzyciele już na początku wiedzą, które ich wierzytelności wchodzą do układu, a które pozostają poza nim. Dłużnik musi więc precyzyjnie zaplanować moment ustalenia dnia układowego. Zbyt wczesne jego wyznaczenie może bowiem spowodować, że w przypadku skomplikowanej restrukturyzacji procedura głosowania nie zostanie przeprowadzona prawidłowo. Może się też zdarzyć w takim wypadku, że zostanie ona przeprowadzana z negatywnym skutkiem i nie dojdzie do zawarcia układu z wierzycielami.
Nowelizacja zmieniła także art. 215 p.r. Przed tą zmianą głos wierzyciela oddany na kartach do głosowania zachowywał ważność przez trzy miesiące. Nowelizacja wydłużyła ten okres do czterech miesięcy. Dzięki temu głosy oddane w początkowej fazie postępowania zachowują ważność do samego końca maksymalnego okresu trwania postępowania.
To logiczna konsekwencja wydłużenia maksymalnego czasu trwania postępowania. Dzięki temu dłużnik może wcześniej rozpocząć zbieranie głosów bez ryzyka, że ich ważność wygaśnie przed złożeniem wniosku o zatwierdzenie układu. Rozwiązanie to zwiększa elastyczność negocjacji i zmniejsza presję czasową, jednocześnie zapewniając stabilność decyzji wierzycieli na całym etapie procedury.
Nowe obowiązki dokumentacyjne nadzorcy układu
Nowelizacja wprowadziła także nowe obowiązki dokumentacyjne dla nadzorcy układu. Obecnie, art. 211a p.r. nakazuje mu założyć i prowadzić akta w systemie KRZ już w dniu ustalenia dnia układowego przez dłużnika, a nie – jak wcześniej – dopiero po jego ustaleniu. Dzięki temu zwiększa się transparentność postępowania, a wierzyciele zyskują natychmiastowe uprawnienie do złożenia wniosku o dostęp do akt postępowania.
Jeszcze dalej idzie art. 211b p.r.. Wprowadza on nową normę określającą obowiązki doradcy restrukturyzacyjnego w zakresie terminu sporządzenia kluczowych dokumentów w toku PZU.
Zgodnie z nim, nadzorca układu na co najmniej trzydzieści dni przed rozpoczęciem zbierania głosów musi przygotować takie dokumenty, jak:
- spis wierzytelności oraz wierzytelności spornych,
- plan restrukturyzacyjny,
- test zaspokojenia,
- opinię o możliwości wykonania układu, a także
- test prywatnego wierzyciela lub inwestora.
W praktyce zmiana spowoduje istotny wzrost obowiązków formalnych doradców restrukturyzacyjnych. Jednocześnie wzrośnie poziom przejrzystości postępowania dla wierzycieli. Mają oni pełły dostęp do dokumentacji na 30 dni przed rozpoczęciem procedury głosowania. Dzięki temu mogą w sposób przemyślany oddać swój głos, rzetelnie oceniając realność oraz wykonalność przedstawionych im następnie propozycji układowych.
Konsekwencje zmian w PZU
Opisane wyżej zmiany mają istotne znaczenie dla wszystkich uczestników postępowania restrukturyzacyjnego. Wpływają zarówno na sytuację dłużników, jak i wierzycieli oraz doradców restrukturyzacyjnych.
- Dla dłużników oznaczają wydłużenie czasu na zebranie głosów oraz przeprowadzenie negocjacji. Dłuższy okres trwania postępowania sprzyja skutecznemu zawarciu układu i umożliwia prowadzenie rozmów z wierzycielami w sposób bardziej przemyślany i uporządkowany. Jednocześnie pozwala wierzycielom na dokładniejszą ocenę jakości dokumentów przygotowywanych przez dłużnika. Dotyczy to w szczególności planu restrukturyzacyjnego. Naturalnie nakłada to na dłużników obowiązek dochowania wyższej staranności przy opracowywaniu strategii restrukturyzacyjnej.
- Dla wierzycieli nowe regulacje oznaczają istotny wzrost przejrzystości PZU. Jasno określone zasady ustalania dnia układowego, obowiązek prowadzenia akt w systemie KRZ od momentu jego ustalenia, a także konieczność przygotowania i udostępnienia kluczowych dokumentów (tj. plan restrukturyzacyjny, opinia o możliwości wykonania układu czy test prywatnego wierzyciela) na co najmniej 30 dni przed rozpoczęciem procedury głosowania, zapewniają wierzycielom stabilne podstawy do oceny realności przedstawionych propozycji im propozycji układowych. W praktyce umożliwia to podejmowanie bardziej świadomych i odpowiedzialnych decyzji w zakresie głosowania nad układem.
- Dla doradców restrukturyzacyjnych zmiany wiążą się z istotnym wzrostem obowiązków formalnych i odpowiedzialności zawodowej. Sporządzenie pełnej dokumentacji w przewidzianym terminie wymaga szczegółowej analizy sytuacji ekonomiczno-finansowej dłużnika. To oznacza nie tylko zwiększenie nakładu pracy, ale także konieczność zachowania najwyższego standardu profesjonalizmu. Nowelizacja wzmacnia rolę doradcy jako gwaranta prawidłowego przebiegu procedury. Przy okazji eliminuje możliwość instrumentalnego wykorzystywania PZU wyłącznie jako środka opóźniającego dochodzenie wierzytelności przez wierzycieli dłużnika.
