Jakie ma prawa i obowiązki wierzyciel w postępowaniu restrukturyzacyjnym? Jak może zareagować, kiedy dłużnik otwiera restrukturyzację? Kiedy zgłosić sprzeciw co do umieszczenia albo pominięcia wierzytelności? Jak działać w toku postępowania?
Przedsiębiorcy często spotykają się z sytuacją, w której ich kontrahenci wszczynają postępowania restrukturyzacyjne. Bywa jednak, że wykorzystują to rozwiązanie jako sposób odwlekania spłaty zobowiązań. Restrukturyzacja umożliwia bowiem ochronę majątku dłużnika przed egzekucją w toku postępowania.
Warto jednak pamiętać, że cel restrukturyzacji jest zupełnie inny. Ma ona służyć ochronie przedsiębiorstwa i tym samym zwiększać szanse wierzycieli na odzyskanie należnych im pieniędzy w ramach zawartego układu. Jej celem nie jest umożliwianie dłużnikowi unikania odpowiedzialności.
Dłużnik otwiera postępowanie restrukturyzacyjne. Jak reagować?
Z punktu widzenia wierzycieli warto weryfikować wpisy umieszczane w Krajowym Rejestrze Zadłużonych (KRZ), w szczególności dokonywane przez kluczowych kontrahentów. Portal KRZ zawiera bowiem informacje dotyczące prowadzonych postępowań restrukturyzacyjnych oraz upadłościowych. Monitorowanie danych zamieszczanych w KRZ pozwala nie tylko ustalić, czy wobec kontrahenta toczy się postępowanie, ale również śledzić jego przebieg. Przykładowo, w przypadku postępowania sanacyjnego można uzyskać informację o dacie złożenia spisu wierzytelności oraz spisu wierzytelności spornych. To jest kluczowe dla możliwości terminowego zaskarżenia spisu.
Po otrzymaniu informacji o otwarciu postępowania restrukturyzacyjnego wierzyciel powinien zweryfikować, czy jego wierzytelność została prawidłowo umieszczona na spisie wierzytelności. Spis wierzytelności sporządza w zależności od rodzaju postępowania nadzorca układu, nadzorca sądowy bądź zarządca. Robi to na podstawie ksiąg rachunkowych, innych dokumentów dłużnika, wpisów w księgach wieczystych oraz rejestrach[1]. Należy jednak pamiętać, że spis wierzytelności może się zmieniać w trakcie postępowania. Wpisy można monitorować w aktach prowadzonego postępowania restrukturyzacyjnego w KRZ. Niemniej, aby móc przeglądać spis wierzytelności koniecznie jest uzyskanie dostępu do akt sprawy. To z kolei wymaga złożenia przez wierzyciela stosownego wniosku w KRZ.
Zaskarżenie spisu i sprzeciw co do umieszczenia albo pominięcia wierzytelności
Możliwość zaskarżenia spisu wierzytelności zależy od tego, w jakim postępowaniu został on sporządzony. W przypadku przyspieszonego postępowania układowego, ustawodawca przewidział możliwość wniesienia zastrzeżeń do spisu wierzytelności. Może je zgłosić wyłącznie dłużnik. Natomiast w postępowaniu układowym i sanacyjnym przewidziano możliwość wniesienia sprzeciwu przez uczestników postępowania, tj. dłużnika oraz określone kategorie wierzycieli. Sprzeciw należy wnieść do sędziego-komisarza. W postępowaniu o zatwierdzenie układu uprawnienie wierzyciela i dłużnika do ingerowania w treść spisu wierzytelności i jego kontrolowania aktualizuje się jednak dopiero na etapie zaskarżania układu (kwestia ta zostanie rozwinięta w dalszej części artykułu).
Prawo restrukturyzacyjne przewiduje możliwość wniesienia sprzeciwu co do umieszczenia i pominięcia wierzytelności w spisie. Sprzeciw można złożyć zatem co do umieszczenia danego wierzyciela (co do całości lub części wierzytelności) w spisie wierzytelności. Wtedy jego treścią będzie żądanie wyeliminowania w całości lub części danej wierzytelności. Ponadto sprzeciw można złożyć co do pominięcia (w całości lub części) danej wierzytelności. W tym wypadku jego treścią będzie żądanie umieszczenia wierzytelności w spisie[2]. Sprzeciw można wnieść w terminie dwóch tygodni od dnia zamieszczenia obwieszczenia o dacie złożenia spisu wierzytelności.
Wszczęcie postępowania egzekucyjnego i zgłoszenie wierzytelności
Prawo restrukturyzacyjne wprowadza korzystne dla wierzycieli rozwiązanie ułatwiające im wszczęcie przeciwko dłużnikowi postępowania egzekucyjnego. Jest to możliwe nawet w sytuacji, w której wierzyciel nie będzie dysponował orzeczeniem wydanym przeciwko dłużnikowi, z którego będzie wynikał obowiązek wykonania przez dłużnika określonego świadczenia na rzecz wierzyciela. Zgodnie z przepisami prawa restrukturyzacyjnego po prawomocnej odmowie zatwierdzenia układu lub prawomocnym umorzeniu postępowania restrukturyzacyjnego, wyciąg z zatwierdzonego spisu wierzytelności, zawierający oznaczenie wierzyciela i przysługującej mu wierzytelności, stanowi tytuł egzekucyjny przeciwko dłużnikowi. Dotyczy to jednak wyłącznie przyspieszonego postępowania układowego, postępowania układowego oraz sanacyjnego. Nie dotyczy natomiast postępowania o zatwierdzenie układu.
Dodać należy, że brak uznania wierzytelności w spisie wierzytelności wywołuje skutki wyłącznie w ramach postępowania restrukturyzacyjnego. Podmiot, którego wierzytelność nie została uznana w spisie, może jej dochodzić przeciwko dłużnikowi we właściwym postępowaniu, innym niż postępowanie restrukturyzacyjne. Jeśli wierzyciel uzyska w postępowaniu poza restrukturyzacyjnym korzystne dla niego orzeczenie i chce uzyskać wciągnięcie go do spisu wierzytelności, powinien przedłożyć je sędziemu-komisarzowi. Ten z kolei dokonuje w tym zakresie zmiany spisu wierzytelności[3].
Prawo restrukturyzacyjne nie przewiduje odrębnej procedury zgłaszania wierzytelności. To dlatego, że spis wierzytelności sporządzany jest w oparciu o księgi rachunkowe i dokumenty dłużnika.
Nie ma jednak przeszkód, aby wierzyciel poinformował wyznaczonego w postępowaniu restrukturyzacyjnym nadzorcę sądowego, nadzorcę układu lub zarządcę o wysokości zobowiązania dłużnika. Powinien wskazać saldo na dzień poprzedzający otwarcie postępowania oraz tytuł, z którego wynika wierzytelność[4].
Informacje o podmiocie pełniącym funkcję nadzorcy bądź zarządcy w danym postępowaniu restrukturyzacyjnym znajdują się w KRZ.
Jak działać w toku postępowania? Głosowanie nad układem i kontakt z nadzorcą
Wierzyciel, jako uczestnik postępowania, ma prawo do informacji o prowadzonym postępowaniu restrukturyzacyjnym, w tym poprzez wgląd w akta postępowania. Akta postępowania znajdują się w KRZ. Za pośrednictwem KRZ odbywa się także glosowanie wierzycieli.Wobec tego, aby uzyskać dostęp do akt postępowania oraz oddać głos w głosowaniu nad układem, wymagane jest założenie konta w KRZ. W przypadku trudności technicznych lub pytań dotyczących działania systemu, możliwy jest kontakt telefoniczny bądź mailowy z Centrum Wsparcia technicznego systemu KRZ (dane kontaktowe: https://krz-info-prod.apps.ocp.prod.ms.gov.pl/ext/).
Poza dostępem do akt sprawy w KRZ, istotne uprawnienie wierzyciela to możliwość bezpośredniego kontaktu z nadzorcą układu, nadzorcą sądowym lub zarządcą. Podmioty te posiadają aktualną wiedzę o przebiegu postępowania, sytuacji dłużnika oraz o sporządzonym spisie wierzytelności. Wobec tego mogą udzielić informacji dotyczących stanu postępowania, ujęcia wierzytelności w spisie. Mogą również wyjaśnić zakres planowanych działań restrukturyzacyjnych. Taka komunikacja pozwala na bieżąco monitorować sytuację dłużnika oraz reagować na ewentualne nieprawidłowości. W przypadku zauważenia błędów lub rozbieżności, w szczególności na spisie wierzytelności oraz karcie do głosowania nad układem, wierzyciel może zwrócić się do nadzorcy układu, nadzorcy sądowego lub zarządcy z wnioskiem o sprostowanie lub wyjaśnienie. W praktyce aktywność wierzyciela w postępowaniu może znacząco zwiększyć jego szanse na skuteczną ochronę interesów w toku postępowania.
Rada wierzycieli
Wierzyciele, poza indywidualnym uczestnictwem w postępowaniu restrukturyzacyjnym, mogą realizować swoje uprawnienia w postępowaniu poprzez ustanowienie organu fakultatywnego – rady wierzycieli. Rada wierzycieli nie występuje jednak w postępowaniu o zatwierdzenie układu.
Do ustanowienia rady wierzycieli może dojść z urzędu albo na wniosek. Z wnioskiem o ustanowienie rady wierzycieli mogą wystąpić ściśle określone podmioty, tj.:
a) dłużnik,
b) co najmniej trzech wierzycieli,
c) wierzyciel albo wierzyciele mający łącznie co najmniej 20% sumy wierzytelności.
Główną funkcją rady wierzycieli jest reprezentowanie ogółu interesów wierzycieli przed sędzią-komisarzem, w szczególności w sprawach dotyczących przebiegu i nadzoru nad postępowaniem restrukturyzacyjnym. Ustanowienie rady umożliwia wierzycielom rzeczywisty wpływ na postępowanie, aktywny udział w jego przebiegu oraz stałą kontrolę czynności podejmowanych przez zarządcę lub nadzorcę sądowego.
[1] Ł. Lipowicz [w:] Prawo restrukturyzacyjne. Komentarz, wyd. III, red. P. Filipiak, A. Hrycaj, LEX/el. 2023, art. 76.
[2] Ł. Lipowicz [w:] Prawo restrukturyzacyjne. Komentarz, wyd. III, red. P. Filipiak, A. Hrycaj, LEX/el. 2023, art. 91.
[3]Ł. Lipowicz [w:] Prawo restrukturyzacyjne. Komentarz, wyd. III, red. P. Filipiak, A. Hrycaj, LEX/el. 2023, art. 101.
[4] Frosztęga N., „Los wierzytelności nieuwzględnionej w spisie – o sprzeciwie słów kilka”, blog Kancelaria Zimmerman Sierakowski Frosztęga, 23 lipca 2020, [online:] https://www.zimmerman.com.pl/blog/los-wierzytelnosci-nieuwzglednionej-w-spisie-%E2%80%93-o-sprzeciwie-slow-kilka.html [dostęp: 6.11.2025].
