Wierzyciel w postępowaniu restrukturyzacyjnym cz. 2

Kiedy i jak wierzyciel może zakwestionować układ w postępowaniu restrukturyzacyjnym? Jakie kwestie najczęściej nurtują wierzycieli?

W poprzedniej części poruszyliśmy kwestie kluczowe z pespektywy wierzyciela w postępowaniu restrukturyzacyjnym. Poniżej szczegółowo wskazujemy natomiast, co może stanowić podstawę zakwestionowania układu w postępowaniu restrukturyzacyjnym i w jaki sposób wierzyciel może tego dokonać. Odpowiadamy również na najbardziej nurtujące wierzycieli pytania.

Podstawy do zakwestionowania układu

Zawarcie układu z wierzycielami to dla dłużnika sposób na uniknięcie upadłości. Z kolei wierzycielowi umożliwia uzyskanie wyższego poziomu zaspokojenia swoich roszczeń niż w przypadku upadłości dłużnika. Sposób restrukturyzacji zobowiązań dłużnika określają propozycje układowe. Propozycje układowe, które składa dłużnik, można uznać za jego ofertę skierowaną do ogółu wierzycieli. Określa ona warunki, na jakich dłużnik gotów jest zawrzeć układ[1]. W konsekwencji wierzyciele w postępowaniu restrukturyzacyjnym głosują nad układem o treści wskazanej w propozycjach układowych. Po podjęciu uchwały o przyjęciu układu, sąd zatwierdza przyjęty przez wierzycieli układ. Do momentu zatwierdzenia układ nie wywiera skutków prawnych.

Niemniej prawo restrukturyzacyjne przewiduje następujący katalog przesłanek odmowy zatwierdzenia układu:

1. stwierdzenie, że układ narusza prawo, (art. 165 ust. 1 p.r.),
2. stwierdzenie, że oczywiste jest, że układ nie będzie wykonany. Przy tym domniemywa się, że jest oczywiste, że układ nie będzie wykonany, jeżeli dłużnik nie wykonuje zobowiązań powstałych po dniu otwarcia postępowania restrukturyzacyjnego (art. 165 ust. 1 p.r.),
3. jeżeli którykolwiek wierzyciel, który głosował przeciw układowi, zgłosił zastrzeżenia zawierające zarzut, że znalazłby się w wyniku realizacji układu w gorszej sytuacji niż w przypadku przeprowadzenia postępowania upadłościowego albo postępowania egzekucyjnego w przypadku dłużnika, o którym mowa w art. 161a ust. 5, lub niż w przypadku zakończenia postępowania restrukturyzacyjnego bez przyjęcia układu (kryterium ochrony najlepszych interesów wierzycieli), i zarzut ten jest uzasadniony (art. 165 ust. 2 p.r.),
4. w postępowaniu o zatwierdzenie układu oraz w przyspieszonym postępowaniu układowym – stwierdzenie, że suma spornych wierzytelności uprawniających do głosowania nad układem przekracza 15% sumy wierzytelności uprawniających do głosowania nad układem. (art. 165 ust. 3 p.r.).

Aktywność wierzyciela w zakresie kwestionowania zatwierdzenia układu, jest szczególnie istotna. Sąd nie zawsze podejmuje bowiem działania z urzędu. Dotyczy to w szczególności przypadków, w których przepisy przewidują możliwość podjęcia określonych czynności wyłącznie na wniosek wierzyciela. Ma to miejsce w odniesieniu do art. 165 ust. 2 p.r. Brak reakcji ze strony wierzyciela może prowadzić do ograniczenia ochrony jego interesów w toku postępowania.

Przesłanki uchylenia układu

Warto również dodać, że w prawie restrukturyzacyjnym funkcjonuje instytucja uchylenia układu. Ma ona chronić wierzycieli przed nadużyciem ochrony przyznanej dłużnikowi w ramach układu. Dotyczy to w szczególności w sytuacji, gdy dłużnik nie realizuje jego postanowień[2].

Ustawa wskazuje na dwie przesłanki uchylenia układu:

1. gdy dłużnik nie wykonuje postanowień układu lub
2. gdy jest oczywiste, że układ nie będzie wykonany.

Dłużnik nie wykonuje układu zarówno wtedy, gdy nie płaci należności określonych układem wcale, jak i wtedy, gdy płaci je tylko częściowo lub z przekroczeniem terminów określonych w układzie[3]. Natomiast oczywistość niewykonania układu polega na tym, że na podstawie obiektywnych okoliczności jasne jest (tj. zachodzi wyraźne wysokie prawdopodobieństwo), że układ nie będzie wykonany. Nadto domniemywa się, że jest oczywiste, że układ nie będzie wykonany, jeżeli dłużnik nie wykonuje zobowiązań powstałych po zatwierdzeniu układu. Zgodnie z przepisami prawa restrukturyzacyjnego uchylenie układu z innych przyczyn niż określone wyżej, jest niedopuszczalne[4]. 

Jeśli więc dłużnik nie jest w stanie wykonać układu, na jaki umówił się z wierzycielami, dalsze trwanie przyjętych uzgodnień jest fikcyjne. Sąd powinien je unicestwić poprzez uchylenie tego porozumienia[5].

Najczęstsze kwestie nurtujące wierzycieli

• Co, jeśli wierzyciel nie zgadza się na propozycję układu?

Jeśli wierzyciel nie zagłosuje za przyjęciem układu lub w ogóle nie weźmie udziału w głosowaniu, a mimo to większość pozostałych wierzycieli go poprze, układ i tak może być przyjęty. Będzie obowiązywał wszystkich wierzycieli objętych układem z mocy prawa.

Zgodnie bowiem z obowiązującymi przepisami, o przyjęciu układu decydują określone w ustawie większości. Należy je osiągnąć podczas głosowania nad układem, tj. większość osobowa wierzycieli oraz większość kapitałowa.

• Czy dłużnik ma obowiązek regulować bieżące zobowiązania?

Układ obejmuje wierzytelności osobiste powstałe przed dniem otwarcia postępowania restrukturyzacyjnego (jeśli ustawa nie stanowi inaczej). W postępowaniu o zatwierdzenie układu odpowiednik dnia otwarcia postępowania restrukturyzacyjnego pełni dzień układowy.  Oznacza to, że wszystkie zobowiązania osobiste dłużnika będą objęte układem, nad którym zagłosują wierzyciele.

Dłużnik jest zobowiązany natomiast regulować na bieżąco zobowiązania powstałe od dnia otwarcia postępowania restrukturyzacyjnego. Prawo restrukturyzacyjne przewiduje, że brak regulowania bieżących zobowiązań po otwarciu postępowania restrukturyzacyjnego może skutkować umorzeniem postępowania przez sąd. Dlatego dłużnik chcąc przeprowadzić restrukturyzację zobowiązany jest na bieżąco regulować swoje zobowiązania.

Dostęp do akt sprawy i zgłoszenie wierzytelności

• W jaki sposób uzyskać dostęp do akt sprawy? Do kogo należy złożyć wniosek o dostęp do akt sprawy?

Dostęp do akt sprawy można uzyskać poprzez złożenie wniosku o dostęp do akt sprawy. Trzeba go skierować do nadzorcy układu w postępowaniu o zatwierdzenie układu. Natomiast w przypadku pozostałych postępowań restrukturyzacyjnych wniosek należy skierować do sędziego-komisarza przy użyciu formularza (numer formularza 70033) w Krajowym Rejestrze Zadłużonych.

Uzyskanie dostępu do akt postępowania jest konieczne do oddania głosu za pośrednictwem modułu do głosowania. W przeciwnym wypadku karta do głosowania nie będzie widoczna dla wierzyciela. W związku z tym oddanie głosu w postępowaniu nie będzie możliwe.

• W jaki sposób zgłosić wierzytelność w postępowaniu restrukturyzacyjnym?

Sposób zgłaszania wierzytelności warto ustalić z nadzorcą układu, nadzorcą sądowym lub zarządcą. Niemniej wierzyciele mogą zgłosić wierzytelności albo przesłać informacje dotyczące niezgodności w zakresie spisu wierzytelności za pośrednictwem KRZ (składając pismo do akt sprawy). Można to zrobić mailowo lub korespondencyjnie.

Ochrona interesów wierzyciela w postępowaniu restrukturyzacyjnym wymaga zachowania należytej staranności oraz aktywnego uczestnictwa w toku sprawy. Przepisy prawa restrukturyzacyjnego sprzyjają wierzycielom zaangażowanym, którzy mogą realnie wpływać na przebieg i wynik postępowania. Na etapie głosowania nad układem to właśnie wierzyciele ujęci w spisie wierzytelności decydują o dalszym losie dłużnika, wyrażając swoją wolę co do przyjęcia lub odrzucenia układu.

---

[1] B. Groele [w:] Prawo restrukturyzacyjne. Komentarz, wyd. II, red. P. Filipiak, A. Hrycaj, LEX/el. 2020, art. 155.

[2] P. Zimmerman, Prawo restrukturyzacyjne. Komentarz [w:] Prawo upadłościowe. Prawo restrukturyzacyjne. Komentarz, wyd. 9, 2025

[3] Ibidem.

[4] Ibidem.

[5] B. Groele [w:] Prawo restrukturyzacyjne. Komentarz, wyd. II, red. P. Filipiak, A. Hrycaj, LEX/el. 2020, art. 176.