Stosowanie mechanizmu ulgi na złe długi w restrukturyzacji dotyczy wielu przedsiębiorców rozpoczynających proces naprawczy i może realnie wpływać na jego powodzenie. Na czym polega problem i jak go rozwiązać?
Jednym z podstawowych celów postępowania restrukturyzacyjnego jest stworzenie przedsiębiorcy warunków do odzyskania płynności finansowej i uniknięcia upadłości. W praktyce już na początku postępowania cel ten może jednak zostać istotnie utrudniony. Powodem są obowiązki wynikające z przepisów podatkowych, w szczególności z mechanizmu tzw. ulgi na złe długi.
Ulga na złe długi może utrudnić restrukturyzację
Sama konstrukcja ulgi na złe długi nie budzi większych kontrowersji. Ma ona zapewniać neutralność podatku VAT. Wierzyciel może skorygować podatek należny od niezapłaconej faktury. Natomiast dłużnik, który nie uregulował zobowiązania w terminie 90 dni od upływu terminu płatności, jest zobowiązany do skorygowania odliczonego podatku naliczonego.
Problem pojawia się w restrukturyzacji. Przedsiębiorca rozpoczynający postępowanie co do zasady posiada już wymagalne zobowiązania wobec kontrahentów, które następnie zostają objęte układem. Jednocześnie przepisy Prawa restrukturyzacyjnego ograniczają możliwość ich bieżącego regulowania. W postępowaniach sądowych dłużnik nie może ich spłacać. Natomiast w postępowaniu o zatwierdzenie układu nie powinien czynić tego w sposób naruszający zasadę równego traktowania wierzycieli.
W efekcie dochodzi do kolizji dwóch reżimów prawnych. Z jednej strony przedsiębiorca powinien podporządkować się zasadom restrukturyzacji i wykonywać układ na warunkach zaakceptowanych przez wierzycieli. Z drugiej strony z upływem 90 dni od terminu płatności tych samych zobowiązań powstaje obowiązek korekty podatku naliczonego, często prowadzący do istotnego zwiększenia zobowiązań wobec fiskusa.
To właśnie w pierwszych miesiącach restrukturyzacji, gdy przedsiębiorca powinien odbudowywać płynność finansową i koncentrować się na realizacji działań naprawczych, zostaje on obciążony dodatkowymi zobowiązaniami podatkowymi wynikającymi wyłącznie z historycznych zaległości objętych układem.
Obowiązek korekty VAT koliduje z celem restrukturyzacji
Pierwsze miesiące restrukturyzacji mają kluczowe znaczenie dla powodzenia całego procesu. To właśnie wtedy przedsiębiorca powinien skoncentrować się na odbudowie płynności finansowej, utrzymaniu działalności operacyjnej oraz realizacji działań naprawczych. Tymczasem obowiązek korekty podatku naliczonego powoduje powstanie nowych zobowiązań publicznoprawnych, które często muszą zostać uregulowane jeszcze przed zawarciem układu.
W praktyce oznacza to konieczność przeznaczenia środków finansowych na zapłatę podatku wynikającego wyłącznie z nieuregulowania zobowiązań objętych restrukturyzacją. Im większe zadłużenie handlowe przedsiębiorcy, tym większa skala korekt VAT i tym silniejszy wpływ na jego płynność finansową.
Powstaje zatem swoista sprzeczność. Prawo restrukturyzacyjne ma umożliwić przedsiębiorcy odzyskanie zdolności do wykonywania zobowiązań. Natomiast przepisy podatkowe mogą już na początku postępowania generować dodatkowe obciążenia, które utrudniają realizację tego celu.
Charakter korekty VAT a układ
Jednym z istotnych zagadnień dla postępowań restrukturyzacyjnych pozostaje charakter zobowiązania podatkowego powstającego wskutek korekty podatku naliczonego.
Formalnie obowiązek podatkowy aktualizuje się już po otwarciu restrukturyzacji. W ujęciu funkcjonalnym trudno jednak uznać go za całkowicie nowe zobowiązanie. Nie jest on bowiem skutkiem nowego zdarzenia gospodarczego.To bezpośrednia konsekwencja nieuregulowania wierzytelności powstałych przed otwarciem postępowania i objętych układem.
Można więc postawić pytanie, czy o charakterze tego zobowiązania powinien decydować wyłącznie moment jego wykazania w rozliczeniu podatkowym, czy również jego rzeczywiste źródło. Odpowiedź na to zagadnienie może mieć istotne znaczenie zarówno dla praktyki organów podatkowych, jak i dla dalszego rozwoju orzecznictwa oraz ewentualnych zmian legislacyjnych.
Potrzeba zmian systemowych
Problem ulgi na złe długi w restrukturyzacji nie ma wyłącznie charakteru teoretycznego. W praktyce dotyczy wielu przedsiębiorców rozpoczynających proces naprawczy i może realnie wpływać na jego powodzenie.
Źródłem trudności wydaje się brak pełnej synchronizacji pomiędzy przepisami ustawy o VAT i Prawa restrukturyzacyjnego. Z jednej strony ustawodawca dąży do ochrony neutralności podatku oraz interesów fiskalnych państwa. Z drugiej strony chce stworzyć przedsiębiorcy warunki do odzyskania płynności i uniknięcia upadłości. W praktyce oba cele nie zawsze pozostają ze sobą w zgodzie.
Autorzy: adw. Rafał Kowalczyk, r.pr. Anna Lamtych
