Krajowy Rejestr Zadłużonych (KRZ) pozwala sprawdzić, czy wobec kontrahenta toczy się postępowanie upadłościowe lub restrukturyzacyjne, na jakim jest etapie i jakie działania powinien podjąć wierzyciel. Co jeszcze można wyczytać o dłużniku z KRZ?
Kontrahent przestał płacić faktury, prosi o przesunięcie terminów albo proponuje kolejne dostawy mimo rosnącego zadłużenia? Jednym z pierwszych kroków powinno być sprawdzenie Krajowego Rejestru Zadłużonych (dalej KRZ). Pozwala on ustalić, czy wobec podmiotu toczy się postępowanie upadłościowe lub restrukturyzacyjne, na jakim jest etapie i jakie działania powinien podjąć wierzyciel.
Co to jest KRZ
KRZ to jawny rejestr publiczny prowadzony przez Ministra Sprawiedliwości w systemie teleinformatycznym. Działa od 1 grudnia 2021 r. Przejął on funkcje dawnego rejestru dłużników niewypłacalnych. Ujawnia dane o prowadzonych postępowaniach restrukturyzacyjnych i upadłościowych, podmiotach w nich uczestniczących oraz orzeczeniach sądu. Każdy ma prawo bezpłatnie zapoznać się z danymi rejestru.
Brak wpisów w KRZ dotyczących danego podmiotu jest sygnałem pozytywnym, ale nie gwarantuje dobrej kondycji finansowej kontrahenta, ponieważ nie wszystkie zdarzenia, jak np. wniosek o ogłoszenie upadłości złożony przez wierzyciela, są obwieszczane. Jeśli natomiast przedsiębiorca figuruje w rejestrze, należy ustalić rodzaj wpisu i jego konsekwencje.
Wniosek o ogłoszenie upadłości i tymczasowy nadzorca sądowy
Obwieszczenie o złożeniu przez dłużnika wniosku o ogłoszenie upadłości to wyraźny sygnał ostrzegawczy dla jego kontrahenta. Zwykle oznacza to, że przedsiębiorstwo przestaje działać i należy przygotować dokumenty potwierdzające wierzytelność. Samo złożenie wniosku nie przesądza o upadłości. Sąd może go oddalić m.in., gdy majątek dłużnika nie wystarcza na pokrycie kosztów postępowania.
Po złożeniu wniosku sąd może zabezpieczyć majątek dłużnika, w tym między innymi przez ustanowienie tymczasowego nadzorcy sądowego (dalej TNS). Postanowienie o ustanowieniu TNS jest jawne i podlega obwieszczeniu w KRZ. W takiej sytuacji dłużnik jest uprawniony wyłącznie do samodzielnego dokonywania czynności zwykłego zarządu. Na dokonanie czynności przekraczających zakres zwykłego zarządu niezbędna jest zgoda TNS-a pod rygorem nieważności. Przed zawarciem nowej umowy warto więc ustalić, czy dłużnik może samodzielnie dokonać danej czynności, kto odpowiada za bieżące rozliczenia i czy ma środki na wykonanie zobowiązania.
Ogłoszenie upadłości a termin zgłoszenia wierzytelności
Postanowienie o ogłoszeniu upadłości dłużnika obwieszcza się w KRZ. Po ogłoszeniu upadłości zarząd nad majątkiem upadłego przejmuje syndyk. Dla wierzyciela kluczowy jest termin 30 dni na zgłoszenie wierzytelności syndykowi za pośrednictwem systemu teleinformatycznego (portalu KRZ). Biegnie on od dnia obwieszczenia postanowienia o ogłoszeniu upadłości. Zgłoszenia wierzytelności kieruje się do syndyka. Spóźnione zgłoszenie jest możliwe, ale wiąże się z dodatkową opłatą. Zbyt późna reakcja może również spowodować, że wierzyciel nie otrzyma środków objętych wcześniej wykonanym planem podziału.
Postępowanie upadłościowe zmierza zwykle do likwidacji majątku upadłego, a następnie do zaspokojenia wierzycieli z uzyskanych w ten sposób środków. W niektórych rzadkich przypadkach istnieje szansa, że przedsiębiorstwo pozostanie w ruchu i będzie prowadzone przez syndyka nawet po ogłoszeniu upadłości. O ile newralgiczny dla wierzyciela jest czas przed ogłoszeniem upadłości, o tyle podejmowanie współpracy z syndykiem jest zwykle bezpieczne dla kontrahentów. Istotne jest, że bieżące koszty, tj. powstałe po dniu ogłoszenia upadłości, są zaspokajane ze środków masy upadłości, z pierwszeństwem przed wierzycielami upadłościowymi.
Jak śledzić dalszy przebieg upadłości
W KRZ obwieszcza się najważniejsze etapy postępowania. Z perspektywy wierzyciela najistotniejsze są:
- lista wierzytelności – po obwieszczeniu można sprawdzić, czy i w jakiej wysokości uznano wierzytelność. Termin na wniesienie sprzeciwu do sędziego-komisarza co do odmowy uznania wierzytelności wynosi dwa tygodnie od dnia obwieszczenia, więc warto monitorować KRZ,
- majątek upadłego – wpisy o operatach, sprzedaży składników czy aktualizacji spisu inwentarza pozwalają wstępnie ocenić, czy w masie jest z czego zaspokoić wierzycieli. Stan masy powinien być aktualizowany w rejestrze na bieżąco,
- plan podziału – wynika z niego, czy i jaka kwota przypadnie wierzycielowi. W terminie dwóch tygodni od dnia obwieszczenia można wnosić zarzuty przeciwko planowi podziału.
Restrukturyzacja
Wpis o restrukturyzacji dłużnika nie oznacza końca jego działalności. Jej celem jest uniknięcie upadłości i zawarcie układu z wierzycielami. Informacja ta potwierdza jednak, że dłużnik jest niewypłacalny albo zagrożony niewypłacalnością. A to wymaga ostrożności po stronie kontrahentów. Kluczowe jest rozróżnienie wierzytelności na powstałe przed otwarciem postępowania (są one objęte układem) od zobowiązań bieżących, powstałych po otwarciu postępowania, które nie są objęte układem i powinny być regulowane na bieżąco. Brak zapłaty za nowe dostawy jest szczególnie niepokojący. Ustawa domniemywa wręcz, że układ nie zostanie wykonany, jeżeli dłużnik nie reguluje zobowiązań powstałych po otwarciu postępowania.
Obwieszczenie o ustaleniu dnia układowego
W postępowaniu o zatwierdzenie układu najważniejszym publicznym wpisem jest obwieszczenie o ustaleniu dnia układowego. Od dnia obwieszczenia dłużnik uzyskuje czasową ochronę. Postępowania egzekucyjne dotyczące wierzytelności objętych układem ulegają zawieszeniu z mocy prawa, a wszczynanie nowych jest niedopuszczalne. Sam dzień układowy służy natomiast ustaleniu prawa głosu i zakresu wierzytelności objętych układem. Skutki obwieszczenia nie są jednak trwałe – wygasają z mocy prawa, jeżeli w ciągu 4 miesięcy dłużnik nie złoży wniosku o zatwierdzenie układu.
Dla wierzyciela oznacza to, że egzekucja jest czasowo niedostępna. Należy wtedy sprawdzić, czy i w jakiej wysokości wierzytelność ujęto w spisie, przeanalizować propozycje układowe, oddać głos i ocenić zasadność dalszej współpracy.
Pozostałe postępowania i wykonanie układu
W przyspieszonym postępowaniu układowym, postępowaniu układowym i sanacyjnym w KRZ obwieszcza się m.in. informacje o: otwarciu postępowania i ustanowieniu nadzorcy sądowego albo zarządcy, spisie wierzytelności i spisie wierzytelności spornych, zwołaniu zgromadzenia wierzycieli w celu głosowania nad układem, zatwierdzeniu lub odmowie zatwierdzenia układu. Po obwieszczeniu o złożeniu spisu wierzytelności należy sprawdzić, czy należność ujęto prawidłowo. W zależności od rodzaju postępowania, od dnia dokonania obwieszczenia biegnie termin na zgłoszenie zastrzeżeń co do umieszczenia wierzytelności w spisie bądź złożenia sprzeciwu co do umieszczenia lub pominięcia wierzytelności w spisie.
Zatwierdzenie układu nie kończy ryzyka – dłużnik musi go jeszcze wykonać. Jeżeli tego nie robi albo jest oczywiste, że układ nie będzie wykonany, sąd uchyla układ. Natomiast wierzyciele odzyskują możliwość dochodzenia należności na zasadach ogólnych, z uwzględnieniem dotychczasowych spłat.
Jak praktycznie korzystać z KRZ
Sprawdzenie kontrahenta przed podpisaniem umowy to za mało – rejestr warto monitorować także w trakcie współpracy, zwłaszcza przy opóźnieniach w płatnościach. Po znalezieniu wpisu ustal:
- jakiego postępowania dotyczy obwieszczenie i kiedy go dokonano;
- czy biegnie termin na zgłoszenie wierzytelności, sprzeciw lub zastrzeżenia;
- kto zarządza przedsiębiorstwem – dłużnik (pod nadzorem nadzorcy), syndyk czy zarządca;
- czy dotychczasowe wierzytelności są objęte układem i czy dłużnik reguluje zobowiązania bieżące;
- czy dalsza współpraca wymaga przedpłaty, zabezpieczenia lub zgody osoby pełniącej funkcję w postępowaniu.
Publiczne obwieszczenia dają jedynie podstawowy obraz postępowania. Pełne informacje o postępowaniu wynikają dopiero z akt, do których dostęp mają uczestnicy oraz każdy, kto dostatecznie usprawiedliwi potrzebę ich przejrzenia. KRZ nie zastąpi analizy finansowej kontrahenta. Pozwala jednak szybko rozpoznać sygnały ostrzegawcze i dotrzymać kluczowych terminów.
Autorzy: Natalia Korotczuk, aplikantka radcowska oraz Maciej Woźniak, radca prawny.
