Klauzula umowna zmiany lub rozwiązania stosunku prawnego na wypadek upadłości kontrahenta

Klauzula umowna zmiany lub rozwiązania stosunku prawnego na wypadek upadłości kontrahenta

Ogłoszenie upadłości niesie ze sobą daleko idące skutki nie tylko w stosunku do samego dłużnika, ale również wobec jego kontrahentów. Zostają oni wbrew własnej woli wciągnięci w postępowanie upadłościowe dłużnika, co z ich punktu widzenia należy uznać za sytuację niekorzystną. W praktyce pojawiają się próby zapobieżenia konieczności uczestniczenia w takim postępowaniu przy pomocy różnych klauzul umownych.

Uprawnienia syndyka w zakresie modyfikacji stosunków umownych dłużnika

Po ogłoszeniu upadłości dłużnika syndyk zyskuje szerokie kompetencje w zakresie modyfikacji stosunków umownych łączących go z kontrahentami. Przykładowo można wymienić możliwość odstąpienia, za zgodą sędziego-komisarza, od umowy wzajemnej (art. 98 ust. 1 ustawy – Prawo upadłościowe, p.u.) Z kolei zgodnie z art. 99 p.u. w przypadku, gdy syndyk odstępuje odumowy, druga strona nie ma prawa do zwrotu spełnionego świadczenia, chociażby świadczenie to znajdowało się w masie upadłości (przy czym Strona może zgłosić swoje wierzytelności sędziemu-komisarzowi). Inne ograniczenia wynikają również m.in. z art. 107 p.u. (dot. umów najmu i dzierżawy nieruchomości), czy art. 114 p.u. (dot. możliwości wypowiedzenia umowy leasingu przez syndyka).

Przewidziane regulacje z jednej strony prowadzą do petryfikacji zastanych stosunków prawnych łączących dłużnika i jego kontrahentów, przyznając jednocześnie syndykowi uprawnienia do ingerencji w stosunki umowne w wyniku jego jednostronnej inicjatywy.

Klauzule na wypadek ogłoszenia upadłości stron umowy

Najprostszym rozwiązaniem dla kontrahentów, w celu poprawienia ich sytuacji, byłaby możliwość stosowania w zawieranych umowach klauzul umożliwiających zmianę lub rozwiązanie stosunku prawnego na wypadek ogłoszenia upadłości strony umowy. Zastosowanie takich klauzul nie jest jednak możliwe z uwagi na treść art. 83 p.u. Zgodnie ze wskazanym przepisem postanowienia umowy zastrzegające na wypadek złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości lub ogłoszenia upadłości zmianę lub rozwiązanie stosunku prawnego, którego stroną jest upadły, są nieważne. Jest to nieważność bezwzględna z mocy prawa.

Celem tej regulacji jest zapobieganie zastrzeganiu specjalnych warunków traktowania nawypadek ogłoszenia upadłości kontrahenta. Przepis realizuje zasadę równego traktowania wierzycieli, zgodnie z którą skutki upadłości powinny dotykać wszystkich wierzycieli upadłego wrównym stopniu.

Zasada nieważności zastrzeżeń umownych na wypadek upadłości stron umowy

Przepis art. 83 p.u. ma charakter ius cogens (strony nie mogą w drodze porozumienia zmodyfikować jego treści, ani wyłączyć jego zastosowania). Należy podkreślić, że skutek nieważności nie dotyka całej umowy, a wyłącznie postanowienia naruszające art. 83 p.u. Zastosowania nie znajdzie tutaj art. 58 § 3 Kodeksu cywilnego, który dopuszcza nieważność całej czynności prawnej w przypadku wykazania, że bez postanowień dotkniętych nieważnością cała czynność nie zostałaby dokonana.

Wymaga podkreślenia powszechnie akceptowany w doktrynie pogląd, że treść przepisu art. 83 p.u. nie jest jednoznaczna z generalnym wykluczeniem możliwości rozwiązania umowy w drodze wypowiedzenia albo odstąpienia przed ogłoszeniem upadłości (również po złożeniu wniosku oogłoszenie upadłości). Zastosowanie znajdują nadal ogólne reguły wynikające zprawa cywilnego.

Dopuszczalne formy klauzul związane z niewypłacalnością strony

Dopuszczalne jest również umieszczenie w umowie klauzuli, która zastrzega prawo dorozwiązania umowy w sytuacji zaistnienia stanu zagrożenia niewypłacalnością, jak również stanu faktycznej niewypłacalności. W szczególności możliwe jest zakończenie umowy wprzypadku wystąpienia zdarzenia skutkującego pogorszeniem się sytuacji finansowej kontrahenta. Przewidziane postanowienia nie mogą jednak być związane z postępowaniem upadłościowym. Klauzule takie mogą przykładowo wskazywać wartości wskaźników finansowych, których osiągnięcie może skutkować zakończeniem umowy.

Regulacje w prawie restrukturyzacyjnym

Warto dodać, że analogiczną regulację przewidują przepisy ustawy – Prawo restrukturyzacyjne (p.r.). Zgodnie z art. 225 p.r. postanowienia umowy zastrzegające na wypadek złożenia wniosku o zatwierdzenie układu lub zatwierdzenia układu zmianę lub rozwiązanie stosunku prawnego, którego stroną jest dłużnik, są nieważne. Z kolei w myśl art. 247 p.r. w przypadku przyspieszonego postępowania układowego nieważne są postanowienia umowy zastrzegające nawypadek złożenia wniosku o otwarcie przyspieszonego postępowania układowego lub jego otwarcia zmianę lub rozwiązanie stosunku prawnego, którego stroną jest dłużnik. Przepis ten poprzez odesłanie znajduje również zastosowanie w postępowaniu układowym (art. 247 p.r. w zw. z art. 273 p.r.) oraz w postępowaniu sanacyjnym (art. 247 p.r. w zw. z art. 297 p.r.).

Portal tworzony przez:

FilipiakBabicz.com

Obserwuj nas

Newsletter

Uproszczona restrukturyzacja

Dołącz do newslettera, aby pobrać e-book

Newsletter

Zapisz się na newsletter i otrzymuj dodatkowe informacje